Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Πολιτική - Οικονομία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Πολιτική - Οικονομία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

ΒΙΩΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ: ΑΠΟ ΤΟΝ COVID -19 ΣΤΟΝ ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΣΜΟ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟ ΣΤΙΣ ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ

 

Του Μανόλη Μανιούδη*


Η αβεβαιότητα που προκαλεί η πανδημία του COVID-19 μοιάζει να μετακινεί τις σταθερές πλάκες του συστήματος της αγοράς οι οποίες και διαμορφώθηκαν μετά τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970. Μια από τις σταθερές αυτές είναι η διεθνοποίηση της παραγωγής και η απελευθέρωση των αγορών προϊόντων, παραγωγικών συντελεστών και χρηματοοικονομικών στοιχείων. 

Αναμφίβολα, η απελευθέρωση αυτή προωθήθηκε μέσω της περιφερειοποίησης και έδωσε ώθηση στη λεγόμενη ‘παγκοσμιοποίηση’. Όμως αυτή η παγκοσμιοποίηση δίνει τη θέση της στην οικονομία της από-παγκοσμιοποίησης και τη σταδιακή επιστροφή προς το παρελθόν, δηλαδή έναν προστατευτισμό ο οποίος, λόγω και των τριγμών που υφίσταται η αντιπροσωπευτική δημοκρατία, μετατρέπεται, τουλάχιστον ρητορικά, σε έναν ιδιότυπο οικονομικό εθνικισμό.  

Αδιαμφισβήτητα η αναζωπύρωση του προστατευτισμού δεν προήλθε από την πανδημία. Τα μηνύματα είναι ηχηρά ήδη μετά την κρίση του 2008 και την αδυναμία-άρνηση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος να ελέγξει τις ροές των χρηματοπιστωτικών προϊόντων. Η ρητορική του Trump και η μετατροπή της μερκαντιλιστικής ρητορικής σε επιθετικά δασμολόγια συμβολίζει την αναζωπύρωση αυτή.[1] Το Brexit αποτέλεσε την κορωνίδα αυτής της μεταλλαγής. 

Η μεταστροφή από τον αμοιβαία επωφελή ρόλο του ελευθέρου διεθνούς εμπορίου, όπως αυτός διατυπώθηκε μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο στο Bretton Woods και αποτυπώθηκε στην δημιουργία της Γενικής Συμφωνίας Δασμών και Εμπορίου (1947), προς το εθνικό οικονομικό συμφέρον μπορεί να μοιάζει εύπεπτη αλλά δεν είναι. Η επιστροφή στον προστατευτισμό είναι ένα παίγνιο, αν όχι αρνητικού, μηδενικού αθροίσματος.

Η οικονομική ιστορία το δείχνει. Μετά την ύφεση του 1873-1896, και την αδυναμία της Μεγάλης Βρετανίας να διατηρήσει τον παγκόσμιο οικονομικό της ρόλο, οι αναδυόμενες μεγάλες οικονομίες (Γερμανία, ΗΠΑ και Ρωσία) ακολούθησαν, πιστές στο δόγματα της Γερμανικής Ιστορικής Σχολής, μια επιθετική δασμολογική πολιτική. Η υιοθέτηση του προστατευτισμού ενείχε σημαντικά αποτελέσματα σε μια σειρά από οικονομίες (βλ. Δεύτερη Βιομηχανική Επανάσταση) αλλά μακροχρόνια τα συμπαρομαρτούντα ήταν ανάστροφα. Μείωση της ροής των κεφαλαίων, περιορισμός της παραγωγικότητας,[2] αύξηση των επιτοκίων, αύξηση του πληθωρισμού[3] και μείωση των πραγματικών μισθών. 

Το διττό αποτέλεσμα του περιορισμού της παραγωγικότητας και της μείωσης των πραγματικών μισθών δεν είναι όσο άσχετο φαίνεται με την κρίση του 1929 αλλά και τους δυο παγκοσμίους πολέμους του αιώνα των άκρων. Και επειδή, όπως σημειώνει και ο κωμωδιογράφος Πλαύτος, “η αρχή είναι πάντα ευκολότερη από το τέλος» θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι οι χώρες χαμηλής και μεσαίας ανάπτυξης που ευνοήθηκαν σταδιακά από την απελευθέρωση των αγορών θα αντιμετωπίσουν σημαντικές προκλήσεις λόγω της μεταλλαγής αυτής. 

Ειδικότερα, τα εργατικά στρώματα θα κληθούν να υποστούν μια διττή μείωση του βιοτικού τους επιπέδου τόσο από την αύξηση των τιμών (δασμοί γαρ!) όσο και από τη μείωση των μισθών λόγω της συρρίκνωσης της απασχόλησης. Το συνολικό αποτύπωμα αυτής της μεταλλαγής είναι δύσκολο να προσδιοριστεί με ακρίβεια, αλλά δεν είναι μια αδιανόητη προοπτική ή ένα κενό γράμμα. 

Η κλιματική αλλαγή, οι προκλήσεις της ψηφιοποίησης, η αναγκαιότητα των συνεργειών και των συνεργασιών μεταξύ των επιχειρήσεων δεν μπορούν να απαντηθούν με μια τυφλή επιστροφή στην ανάπτυξη της εθνικής οικονομίας. 

Αναμφίβολα ένας βαθμός προστατευτισμού μπορεί να είναι αναγκαίος σε νευραλγικούς τομείς μιας οικονομίας. Για παράδειγμα μια λογική προστασίας της βιομηχανίας φαρμάκων ή της βιομηχανίας υγειονομικού υλικού είναι σημαντική όπως αποδείχθηκε μετά το ξέσπασμα της πανδημίας. Επίσης μια προστασία μιας νηπιακής βιομηχανίας που σχετίζεται με την οικονομία της γνώσης μπορεί να προσφέρει σειρά συγκριτικών πλεονεκτημάτων.

Όμως η εξαίρεση δεν μπορεί να απορρίψει την κανόνα! Η απομείωση της παραγωγικότητας θα συνδυαστεί με την απενεργοποίηση των οικονομιών κλίμακας, τον περιορισμό στη διάχυση της καινοτομίας, την ένταση της κλιματικής απορρύθμισης και την μείωση των εισοδημάτων. 

Κλωτσώντας την σκάλα του ελευθέρου εμπορίου οι μεγάλοι θα γίνουν μεγαλύτεροι, όπως αποδείχθηκε και στην περίοδο του μεγάλου lockdown, με τις ανισότητες να διευρύνονται. 

Η πρόκληση για την ελληνική οικονομία συνίσταται στη διαμόρφωση ενός εξωστρεφούς παραγωγικού υποδείγματος το οποίο θα βασίζεται στις συνέργειες (clusters) και στις δικτυώσεις (networking) των επιχειρήσεων, θα εμβαθύνει τον παραγωγικό μετασχηματισμό και θα καταδιώξει τις χίμαιρες περί της σημασίας των ‘μεγάλων επιχειρήσεων’ που θυμίζουν τους οικονομολόγους της Σχολής του Σικάγο της δεκαετίας του 1990.    


* Μανόλης Μανιούδης, Post-Doc, διδάσκων Πανεπιστήμιο Κρήτης



[1] Βλ. https://www.macmap.org/en/Covid19 για μια λίστα περιορισμών που επέβαλαν διάφορες κυβερνήσεις ως συνέπεια της πανδημίας.

[2] Melitz, M.J. (2003), ‘The impact of trade on intra-industry reallocations and aggregate industry productivity’, Econometrica, 71(6), pp. 1695–725.

[3] Batini, N. and Nelson, E. (2005), ‘The UK’s rocky road to stability’, Federal Reserve Bank of St. Louis Working Paper No. 2005–020A, March

ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΥΦΕΣΗ: Η ΠΥΡΙΤΙΔΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΠΑΡΟΥΤΙ


Από την υγειονομική κρίση στο lock-down και στην οικονομική ύφεση: 

προς μια εμβάθυνση του νεοφιλελεύθερου παραδείγματος;



Του Μανόλη Μανιούδη*


Κάθε οικονομική κρίση συμπυκνώνει, σε ένα μεγάλο βαθμό, την ευθραυστότητα της οικονομικής οργάνωσης και (ιστορικά) ακολουθείται από μια μεταλλαγή, αν όχι του υποδείγματος, τουλάχιστον του τρόπου κατανόησης (αλλά και οργάνωσης) της οικονομίας.[1] 

Σταχυολογώντας από τη σύγχρονη ευρωπαϊκή οικονομική ιστορία: η ύφεση του 1873-1896 οδήγησε στην ανοικτή αμφισβήτηση του laissez-faire και στην άνοδο του προστατευτισμού, η κρίση του 1929 στην ανάδυση του κεϋνσιανού παραδείγματος ενώ οι πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970 στην εμβάθυνση της (νέο) φιλελευθεροποίησης των αγορών. Η χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, μετά την κατάρρευση της Lehman Brothers, είναι, από την άποψη της μοναδικότητας της, ο μαύρος κύκνος (black swan) της σύγχρονης οικονομικής ιστορίας.[2]  

Παρά την αυταπόδεικτη απελευθέρωση των αγορών, κυρίως των χρηματοπιστωτικών, πριν την κρίση, αμέσως μετά την κατάρρευση το αντίδοτο που δόθηκε ήταν μια περαιτέρω εμβάθυνση της ελεύθερης λειτουργίας των αγορών. 

Τα αποτελέσματα αυτής της εντονότερης απελευθέρωσης δεν ήταν τα ιδεατά, σύμφωνα με τα οικονομετρικά μοντέλα των διεθνών οργανισμών. Πέρα από την επιδείνωση των όρων διανομής του εισοδήματος οι ρυθμοί ανάπτυξης της παγκόσμιας οικονομίας είναι αναιμικοί ήδη από το 2018. Είναι χαρακτηριστικό πως τον Ιανουάριο του 2019 το IMF έκανε λόγο για τον κίνδυνο απομείωσης της παγκόσμιας οικονομικής μεγέθυνσης.[3]
   
Ως εκ τούτου, ο COVID-19 δεν θα πρέπει να προσληφθεί ως η αιτία της ύφεσης που έρχεται. Δεν θα πρέπει να συγχέουμε το φυτίλι με το μπαρούτι! Αυτό που διαφαίνεται είναι πως μια ακόμα φορά, ο εύθραυστος χαρακτήρας της οικονομικής οργάνωσης, φαίνεται να μην είναι σε θέση να απορροφήσει τους κλυδωνισμούς ενός εξωγενούς shock. Στο πλαίσιο αυτό μια περαιτέρω εμβάθυνση της απελευθέρωσης των αγορών και μια ‘εσωτερικοποίηση’ των εξωτερικοτήτων με ανοικτή επίθεση στα εργασιακά δικαιώματα, στα δημόσια αγαθά και στα κοινά (commons) απλά θα προετοιμάσει το έδαφος για μια επόμενη μεγάλη ύφεση. 


Η διασπορά του COVID-19 θα αναδείξει δυο σημαντικά ζητήματα τα οποία το (νέο) φιλελεύθερο υπόδειγμα μπορεί να αντιμετωπίσει λόγω του ίδιου του σκληρού πυρήνα του κατά Lakatos: την διαμόρφωση καλύτερων όρων διανομής (exempli gratia μέσω της πολιτικής του βασικού εισοδήματος για όλους)[4] και την απομείωση του ιδιωτικού-επιχειρηματικού χρέους (νοικοκυριών και επιχειρήσεων) το οποίο σε πολλές οικονομίες υπερβαίνει το 100% του ΑΕΠ.

Μια αύξηση των χρεοκοπιών των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων αλλά και μια πρόσθετη επίθεση στο πρεκαριάτο (precariat) το οποίο διαβιώνει, πολύ πριν από τον COVID-19, με ασταθή εισοδήματα, ελαστικές σχέσεις εργασίας και βρίσκεται πριν την χρεοκοπία θα οδηγήσει σε μείωση των δαπανών, συμπίεση της ενεργού ζήτησης και αύξηση της ανεργίας προετοιμάζοντας τον επόμενο (βαθύ) υφεσιακό κύκλο της παγκόσμιας οικονομίας.[5]  

Η μονήρης εστίαση στις χρηματοπιστωτικές αγορές και οι αντί-επιστημονικές ιδεοληψίες περί της ελάχιστης κρατικής παρέμβασης ενδέχεται να επιταχύνουν τις προϋποθέσεις για την εμφάνιση του σεναρίου ‘’L’’ το οποίο και θα συνδεθεί με την επιδείνωση της θέσης των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων. Η νεοφιλελεύθερη αντίδραση τόσο του IMF όσο και της Παγκόσμιας Τράπεζας να παράσχουν ‘έκτακτα δάνεια’ σε αναπτυσσόμενες χώρες με αδύναμα εθνικά συστήματα υγείας μοιάζει με οιωνός ενός νέου annus horribilis.    



* Μανόλης Μανιούδης, Post-Doc, διδάσκων Πανεπιστήμιο Κρήτης






[1] Προς τούτο βλ. D. Milonakis and B. Fine (2011), “‘Useless but True’: Economic Crisis and the Peculiarities of Economic Science”, Historical Materialism, 19 (2): 3-31.
[2] Για τη θεώρηση του ‘μαύρου κύκνου’ βλ. N. Taleb (2008), The Black Swan, Penguin Books.
[4] Για μια πρόσφατη συσχέτιση του βασικού εισοδήματος με αφορμή την πανδημία του COVID-19, βλ. https://theconversation.com/trumps-right-congress-should-give-americans-1-000-right-now-to-fight-the-coronavirus-recession-133769
[5] Ήδη ο ILO κάνει λόγο για απώλεια 25 εκ. θέσεων εργασίας https://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/news/WCMS_738742/lang--en/index.htm



ΠΡΑΣΙΝΟΙ: ΠΡΟΣΕΧΟΥΜΕ ΓΙΑ ΝΑ ΕΧΟΥΜΕ ...ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ!


Πήραμε και δημοσιεύουμε το δελτίου τύπου των ΠΡΑΣΙΝΩΝ για τη μαύρη επέτειο της χούντας:



Την 21η Απριλίου 1967 επίορκοι αξιωματικοί κατάφεραν να βάλουν «στον γύψο» ολόκληρη τη χώρα, καταργώντας τη Δημοκρατία, τις ελευθερίες και τα δικαιώματα των πολιτών. Αυτές τις συνθήκες κανείς δημοκρατικός πολίτης δεν επιθυμεί να τις ξαναζήσει, τονίζουν οι Πράσινοι.

Οι Πράσινοι στέκονται απέναντι στους ψευτοτσαμπουκάδες της φασιστικής Δεξιάς, που αναπολούν τη σιωπή των νεκροταφείων την οποία επέβαλε η χούντα, γιατί κατά τη διάρκεια της επάρατης «επταετίας»:
• εξόντωσε τη δημοκρατία,
• ποδοπάτησε τα ανθρώπινα δικαιώματα,
• φυλάκισε, εξόρισε, βασάνισε και σκότωσε ανθρώπους για τις ιδέες τους,
• ανέδειξε την τυφλή υποταγή και τη διαφθορά ως μέσο εξέλιξης,
• οργάνωσε το δήθεν «ενωτικό» πραξικόπημα στην Κύπρο κατά της εκλεγμένης κυβέρνησης και η εθνικοφροσύνη της άνοιξε την πόρτα στην τουρκική εισβολή.

Στη θέση των στρατιωτικών πραξικοπημάτων έχουμε σήμερα διεθνώς την ανάδειξη αυταρχικών ηγετών, όπως ο Τραμπ, ο Πούτιν, ο Ερντογάν, ο Όρμπαν ή ο Κιμ Γιονγκ-ουν. Μόλις προχτές ο Μπολσονάρου της Βραζιλίας μίλησε ανοιχτά για επιβολή δικτατορίας στη χώρα. Στην πραγματικότητα αξιοποιούν τον φόβο και την ανασφάλεια για να κερδίσουν εξουσία. Και μετά προσπαθούν να πνίξουν τη δημοκρατία, ώστε να μην έχουν εμπόδια στα σχέδια τους για ένταση των ανισοτήτων, της διαφθοράς, της εξυπηρέτησης των συμφερόντων, της καταστροφής των κοινωνικών δομών και του περιβάλλοντος. Ήδη πολλοί εκφράζουν ανησυχίες για τα μέτρα ελέγχου και πανεπόπτευσης τα οποία επιβάλλονται στο όνομα της αντιμετώπισης της διάδοσης της πανδημίας, πως ήρθαν για να μείνουν.

Η δημοκρατία δεν κινδυνεύει σήμερα μόνον από ανοιχτούς εχθρούς της, όπως η Χρυσή Αυγή, η απόφαση για τη δίκη της οποίας έχει καθυστερήσει απαράδεκτα. Κινδυνεύει κυρίως από τη μειωμένη εγρήγορση των θεσμικών φορέων να την υπερασπιστούν και να τη διευρύνουν. Γι’ αυτό και επιδιώκουμε να την ενδυναμώσουμε, να την εμβαθύνουμε, να την κάνουμε πιο συμμετοχική, δίκαιη κι αποτελεσματική.

Οι πολίτες έδειξαν τον δρόμο της συμμετοχής σε μια κοινή προσπάθεια, φροντίζοντας τον ηλικιωμένο γείτονα ή στηρίζοντας τον νοσηλευτή. Θα συνεχίσουμε μαζί να δίνουμε λύσεις για τη ζωή, για τη γειτονιά και τον διπλανό μας. Τους ενεργούς, κριτικά σκεπτόμενους και συνειδητούς πολίτες φοβούνται οι χούντες, γιατί δεν μπορούν να τους ελέγξουν.

Η δημοκρατία δοκιμάζεται καθημερινά, στην πολιτική, στην κοινωνία, στους κοινωνικούς και επαγγελματικούς φορείς, στις κοινωνικές σχέσεις. Μπορεί να ριζώνει βαθιά μέσα στη συμπεριφορά, στις αξίες των πολιτών, στη λειτουργία των θεσμών, μόνον αν είναι συνειδητή επιλογή.

Και βέβαια, η δημοκρατία κινδυνεύει από τις ανισότητες, από την υπερσυγκέντρωση δύναμης και πλούτου, όταν δεν θεσπίζονται δημοκρατικοί θεσμοί ελέγχου των αγορών, των χρηματιστηρίων, των μεγάλων επιχειρήσεων, των ΜΜΕ.

Για αυτούς τους λόγους οι Πράσινοι προωθούν μια κουλτούρα μη βίας, διαφάνειας, αλληλεγγύης, διαλόγου, συνθέσεων, συνεργασιών, σεβασμού στον λόγο του αντιπάλου.

Για να θωρακιστεί πραγματικά η Δημοκρατία.




ΜΙΑ ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΧΩΡΙΣ ΙΘΑΚΗ;



Του Μανόλη Μανιούδη *



Μεταξύ της Σκύλλας του COVID-19 και της Χάρυβδης της οικονομικής ύφεσης

Η μετατροπή της υγειονομικής κρίσης, από την εξάπλωση του COVID-19, σε οικονομική ύφεση εκτιμάται ως ένα από τα πιο συνταρακτικά γεγονότα της σύγχρονης οικονομικής και κοινωνικής ιστορίας. 

Στο επίπεδο αυτό, η όποια συσχέτισή της με το πρόσφατο (ισπανική γρίπη του 1918) ή το απώτερο (μαύρη πανώλη του ύστερου μεσαίωνα, 1347-1349) παρελθόν μοιάζει ένας αναλυτικός και ιστορικός ακροβατισμός. Ένα στοιχείο μόνο αρκεί: το ιδιωτικό χρέος των ΗΠΑ το 1918 ανερχόταν στο 50% του εθνικού εισοδήματος ενώ σήμερα ξεπερνά το 150%! 

Παράλληλα, η διεθνοποίηση της παγκόσμιας οικονομίας έχει φτάσει στα όρια της, κάτι που δεν μπορούσαν να αντιληφθούν ούτε οι σοσιαλιστές Marx και Engels, στο Κομμουνιστικό Μανιφέστο (1848) αλλά ούτε και ο αστός Hobson, στο Imperialism: A Study (1902). Η παγκόσμια αλυσίδα αξίας παρουσιάζει τέτοιο βαθμό αλληλεπίδρασης που το 90% των 1000 επιχειρήσεων του Fortune είναι επιχειρήσεις που συνδέονται με τα logistics, τα οποία αντιμετωπίζουν ήδη δομικά προβλήματα.[i]

Με άλλα λόγια: αυτό που επίκειται είναι μοναδικό. Όμως, για να καταλάβουμε τα συμπαρομαρτούντα του, πρέπει να κάνουμε μια σειρά από ψύχραιμες διαπιστώσεις. Πρώτον, ποια ήταν η εικόνα της οικονομίας πριν από την πανδημία του ιού; Δεύτερον, πως αντιμετωπίστηκε η κρίση του 2008 και τέλος, τι είναι αυτό που υιοθετείται/πρέπει να υιοθετηθεί για την αντιμετώπιση της κρίσης; Στο πλαίσιο μιας συνολικής προσέγγισης των παραπάνω ερωτημάτων, αναδεικνύονται, en grosso modo, δυο σημαντικά σφάλματα τα οποία θα πρέπει να αποφευχθούν: ι) να θεωρηθεί η πανδημία αιτία της οικονομικής κρίσης και ιι) να αποτελέσει η πανδημία την αφορμή για την υιοθέτηση μέτρων που θα επιταχύνουν την παγκόσμια οικονομική ύφεση.


Η παγκόσμια οικονομία, τουλάχιστον την τελευταία διετία, παρουσιάζει μια εύθραυστη εικόνα μεγέθυνσης, η οποία έχει διατυπωθεί από την πλειονότητα των διεθνών οργανισμών.[ii] Με άλλα λόγια η ύφεση δεν θα ξεσπάσει σε ένα ξάστερο ουρανό. Τα προβλήματα της παγκόσμιας οικονομίας, όπως η όξυνση της αβεβαιότητας στο διεθνές εμπόριο, η υστέρηση σημαντικών οικονομιών στο επίπεδο του ψηφιακού μετασχηματισμού, ο όγκος των ληξιπρόθεσμων καταναλωτικών και επιχειρηματικών δανείων (NPLs) σε σημαντικές οικονομίες της Ευρώπης, ο προστατευτισμός σημαντικών οικονομιών αλλά και οι γεωπολιτικές συγκρούσεις αναδείκνυαν τον εύθραυστο χαρακτήρα της παγκόσμιας μεγέθυνσης. Παράλληλα με αυτή την ευθραυστότητα οι όροι διανομής επιδεινώνονται έτι περαιτέρω. Μονάχα στις ΗΠΑ, το υψηλότερο 1% των πλουσιοτέρων διπλασίασε τα εισοδήματα του μεταξύ 1968-2018 όταν η φτώχεια παρέμεινε σχετικά σταθερή. [iii] Αυτοί οι δυσμενείς όροι στη διανομή επιδρούν αρνητικά στην ενεργό ζήτηση, το σωσίβιο της οικονομίας εν καιρώ κρίσης, όπως δίδαξε η Γενική Θεωρία του Keynes για την Κρίση του 1929.

Η αντιμετώπιση της  κρίσης του 2008 δεν μπορεί να θεωρηθεί, σε καμία περίπτωση, ως μια καλή πρακτική. Η μονόπλευρη εστίαση της οικονομικής πολιτικής στο χρηματοπιστωτικό σύστημα και όχι στην πραγματική οικονομία, αλλά και η ‘εσωτερικοποιίηση’ των απωλειών των τραπεζών και των λοιπών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων μέσω της ‘κρατικοποίησης’ σημαντικού μέρους του ιδιωτικού χρέους δεν διαμόρφωσαν τους όρους μιας βιώσιμης αντιμετώπισης της ύφεσης. Η εμβάθυνση μιας νεοφιλελεύθερης οικονομικής λογικής με την περαιτέρω απελευθέρωση των χρηματοπιστωτικών αγορών, την απομείωση της κρατικής παρέμβασης αλλά και τη (σκληρή) δημοσιονομική πολιτική σε αρκετές χώρες διέσωσε (σε ένα βαθμό) τα κέρδη των πολύ μεγάλων επιχειρήσεων ενώ επιτάχυνε τους όρους συγκεντροποίησης της παγκόσμιας αγοράς. Όλα αυτά εν μέσω μια ολομέτωπης επίθεσης στις εργασιακές σχέσεις και των μικρών επιχειρήσεων. Στην Ευρώπη αυτό εκφράστηκε με μια συμπίεση των περιφερειακών οικονομιών, με την Ελλάδα να είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα.[iv] Μια παρόμοια συνταγή, υπό τις παρούσες συνθήκες θα λειτουργήσει ως καθαρό δηλητήριο.

Όμως, τι συμβαίνει σήμερα; Η δημιουργική καταστροφή πήγε περίπατο... στο δάσος, το κράτος λογίζεται ξανά ως ο διασώστης της τελευταίας στιγμής, οι αγορές προϊόντων και εργασίας απορρυθμίζονται. Ίσως ο  Μάο να αναφωνούσε ξανά: «Μεγάλη αναταραχή, θαυμάσια κατάσταση». Τα πράγματα όμως είναι λίγο.. διαφορετικά. 


Τα δημοσιονομικά σωσίβια που υιοθετούν η μια μετά την άλλη οι εθνικές οικονομίες είναι θετικά, τουλάχιστον ως προς τη λογική της αυτοσυντήρησης. Όμως θα πρέπει να είναι περισσότερο γενναία και εμπρόθεσμα τουλάχιστον σε δυο επίπεδα: α) την διαγραφή του ιδιωτικού χρέους και β) την παροχή ενός βασικού εισοδήματος (basic income) προς όλους. 

Η φούσκα του ιδιωτικού χρέους, ήδη πριν από την πανδημία, θεωρούνταν ως η αφόρμηση μιας νέας παγκόσμιας ύφεσης.[v] Σήμερα αυτό που απαιτείται, όπως δήλωσε και ο ίδιος ο πρώην Ευρωπαίος κεντρικός τραπεζίτης, Mario Draghi, είναι μια αύξηση του δημόσιου χρέους και μια ακύρωση του ιδιωτικού.[ vi] 

Παράλληλα, η διασφάλιση ενός βασικού εισοδήματος για αυτούς που χάνουν τη δουλειά τους είναι κρίσιμης σημασίας για να αντιμετωπιστεί η μείωση των δαπανών, η μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης και η ανεργία. Η αύξηση των μέσων ανθεκτικότητας για το precariat [vii] μπορεί να αποτελέσει τη δικλείδα ασφαλείας για την αντιμετώπιση της πλημμυρίδας της ύφεσης.

Άλλωστε, αν θυμηθούμε τον ποιητή:

Τοὺς Λαιστρυγόνας καὶ τοὺς Κύκλωπας, τὸν θυμωμένο Ποσειδῶνα μὴ φοβᾶσαι,
τέτοια στὸν δρόμο σου ποτέ σου δὲν θὰ βρεῖς,
ἂν μέν᾿ ἡ σκέψις σου ὑψηλή, ἂν ἐκλεκτὴ
συγκίνησις τὸ πνεῦμα καὶ τὸ σῶμα σου ἀγγίζει.



* Μανόλης Μανιούδης, Post-Doc, διδάσκων Πανεπιστήμιο Κρήτης




[ii] OECD, OECD Economic Outlook, issue 106, preliminary version, November 2019, p. 8. Το ΔΝΤ σημείωνε, ήδη από τον Οκτώβριο του 2018, ότι η παγκόσμια οικονομία αναμένεται να έχει χαμηλότερους ρυθμούς μεγέθυνσης σε σύγκριση με τους αρχικά εκτιμηθέντες. Βλ. χαρακτηριστικά: https://blogs.imf.org/2018/10/08/global-growthplateaus-as-economic-risks-materialize/
[v] H. Scott – S. Pressman (2019), «Financially Unstable Households», Journal of Economic Issues 53 (2), p. 523-531.
[vii] Πρεκαριάτο (precariat, ανασφαλής-αβέβαιος) αφορά όσους εργάζονται με ελαστικές σχέσεις εργασίας αλλά και όσους είναι άνεργοι και χαμηλοσυνταξιούχοι.

Ο ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΣΤΗ "ΧΩΡΑ" ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΣΜΟΥ



Του Σήφη Φανουράκη



Ο «απολογισμός» της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, στην Κ.Ε., σε ένα πρώτο επίπεδο ανάλυσης δεν φαίνεται να απασχολεί την κοινωνία και ιδιαίτερα τους εργαζόμενους. Σε ένα δεύτερο επίπεδο ανάλυσης όμως, επιβεβαιώνει την αποδοχή του ψευδούς δόγματος : «δεν υπάρχει εναλλακτική».

Πίστευα ότι το 2004 συγκροτήσαμε αυτό το κόμμα της Ριζοσπαστικής Αριστεράς, όχι για να διαχειριστούμε την επερχόμενη περιοδική οικονομική κρίση, ούτε βέβαια ως κυβέρνηση, για να διαχειριστούμε την λιτότητα.

Βέβαια ο Ελληνικός λαός μας ψήφισε το 2015, για να τερματίσουμε την κρίση με την «επαναδιαπραγμάτευση» των μνημονίων και όχι να υπογράψουμε άλλο ένα.
 
Διαβάζοντας το κείμενο απολογισμού βλέπω να προωθεί το αφήγημα-σόφισμα ότι, τη ρήξη τελικά την ήθελε η Ε.Ε. ενώ εμείς ως φιλοευρωπαϊκό κόμμα απλώς θέλαμε μια «τίμια» διαπραγμάτευση !

Το πιο «φαιδρό» βέβαια είναι ότι, σε αυτό το κείμενο  προβάλλεται ως επιτυχία το τρίτο μνημόνιο, το οποίο δεν το θέλαμε αλλά μας εξασφάλισε, «χρηματοδότηση των υποχρεώσεων της χώρας για ολόκληρο το διάστημα μέχρι το 2018, προσφέροντας την απαραίτητη σταθερότητα που [επιτρέπει] …τη σχετική ανάκαμψη της οικονομίας και την οριστική απομάκρυνση του κινδύνου εξόδου της χώρας από την ευρωζώνη» (σ. 42).

Το κείμενο αυτό ουσιαστικά δεν είναι απολογισμός, αλλά απλώς «νομιμοποιεί ηθικά» την καταστρατήγηση της δημοκρατικής λειτουργίας του κόμματος και την αποδοχή των μνημονιακών πολιτικών, στον ήδη γνωστό χαραγμένο δρόμο της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.

Οι τρεις «αντιπροσωπευτικοί» συντάκτες του κειμένου του απολογισμού (που χρημάτισαν υπουργοί), απλώς κατέγραψαν πραγματικότητες τις οποίες όμως τις περιτύλιξαν με μαεστρική εξωραϊστική τέχνη, με αποτέλεσμα να μην προκύπτει κάποιο μήνυμα «αναγνώρισης» λάθους ή ήττας.


Είναι ένα κείμενο με «εξισορροπιστική μορφολογία» και αριστοτεχνικές αναφορές  στο «εχθρικό διεθνές περιβάλλον που είχε εξαρχής θέσει τον ΣΥΡΙΖΑ σε συνθήκες καραντίνας» και στην «αδίστακτη προπαγάνδα των μέσων ενημέρωσης», με εμφανή στόχο την υπεκφυγή απόδοσης ευθυνών.

Ένα από τα χαρακτηριστικά στοιχεία του «συλλογικού ενωτικού» κειμένου του απολογισμού είναι, η συσκότιση της πραγματικότητας με αναφορές αόριστες, για την έλλειψη συντονισμού των υπουργών κ.α., που ξεστρατίζουν την ουσιαστική συζήτηση, για τα αίτια της εκλογικής αποτυχίας και  τον «εξοβελισμό» του κόμματος.
Είναι εμφανές ότι, από τον «απολογισμό» απουσιάζει η ανάλυση των αιτιών της «ήττας των ψευδαισθήσεων»,  κύρια του κόμματος και της ήττας της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ, κατά την διαπραγμάτευση του Ιούλη 2015.

Ο «απολογισμός» σαφώς δεν ασχολείται και με τη φυσιογνωμία του κόμματος, αποσιωπώντας ότι : η πάλη ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις που διεξάγεται στην κοινωνία καθρεπτίζεται και μέσα στο κόμμα, με τη μορφή ενός διαρκούς ιδεολογικού και πολιτικού αγώνα και υπό την επίδραση της ταξικών συγκρούσεων. 
   
Το κείμενο «απολογισμού» προσπερνά έντεχνα μια βασική αλήθεια : όταν  ένα κόμμα της Αριστεράς, αναπαράγει τα χαρακτηριστικά της αστικής διακυβέρνησης στην καθημερινή του πολιτική δράση, τότε είναι απλά μια κυβέρνηση με εμμονή σε λογικές και «στρατηγικές της διαχείρισης» και ουσιαστικά μετατρέπεται σε «σταθεροποιητικό» παράγοντα του πολιτικού συστήματος.

Ο «απολογισμός» αποφεύγει «ενωτικά» να αναγνώσει ότι, μετά το πρώτο συνέδριο του 2013 μέχρι σήμερα, η επικρατούσα εσωκομματική κατάσταση  ήταν απογοητευτική και σφραγίστηκε από φαινόμενα κομματικής «φεουδαρχίας» με κύρια χαρακτηριστικά, τη μη συμμετοχή των μελών του στην λήψη κρίσιμων αποφάσεων, την αδρανοποίηση των Ο.Μ. και τη μετατροπή τους σε εκλογικό εργαλείο για την ανάδειξη και εγκαθίδρυση μιας κομματικής γραφειοκρατίας, η οποία κυριαρχεί επί της εσωκομματικής ιδεολογικοπολιτικής διαπάλης και «διαχείμαζε» κυριολεκτικά  στον κομματικό αλλά και στον κρατικό μηχανισμό.

Η ταυτότητά του κόμματος ήταν κύρια αρχηγοκεντρική, «προεδρική» και χαρακτηριζόταν από στοιχεία μικροαστικού «φατριασμού», με επιμέρους μηχανισμούς και με πρόσωπα που είχαν και προσωπικές στρατηγικές και μικρές ή μεγάλες εξουσίες, με μηχανισμούς και όργανα ελεγχόμενα.

H πολιτική διαπάλη εντός του κόμματος είχε σταδιακά αποκτήσει μικροαστικά χαρακτηριστικά και με νοοτροπίες κατάληψης «καρεκλών» και θέσεων που μετέτρεψαν σταδιακά το κόμμα, σε κόμμα κυβερνητικής εξουσίας και πελατειακών σχέσεων· ένα κόμμα με γραφειοκρατική δομή και με στελέχη μικροαστικής «ενόρασης» που αναλάμβανε την περιφρούρηση της κομματικής «τάξης» αλλά και του προσωπικού βολέματος· ένα κόμμα με στελέχη πιστά στον «ηγέτη», χωρίς ιδέες, χωρίς πολιτικό πάθος, με χαμηλό επίπεδο κομματικής μόρφωσης, αλλά με  γραφειοκρατικό ναρκισσισμό.

Είναι σαφές ότι, η σταδιακή καταστρατήγηση  των θέσεων των συνεδρίων του κόμματος και η «πτώση» του οποιουδήποτε ριζοσπαστικού στοιχείου στη φυσιογνωμία του, αποτελεί και σήμερα την ύστατη μαρτυρία ενός κόμματος που ταλαντεύεται ανάμεσα σε «θετικούς» στόχους και ταυτόχρονα αποτελεί «ηθελημένα» την ενδοσκόπηση της μικροαστικής ενόρασης σοσιαλδημοκρατικής «κοπής», η οποία σήμερα τείνει να είναι και η μοναδική ταυτότητά του.

Είναι σαφές ότι ένα τέτοιο κόμμα οδηγήθηκε σταδιακά και μεθοδικά σε «ενσωμάτωση», με την κρίση ηθικών αξιών και την απεμπόληση του «ηθικού πλεονεκτήματος», το οποίο μετατράπηκε σε «μικροαστικό έπος».

Ως κόμμα της ριζοσπαστικής αριστεράς «ντύθηκε το ένδυμα του ρεαλισμού» εφαρμόζοντας πολιτικές που είχαν ως αποτέλεσμα, τη μετάλλαξή του σχεδίου του, από ριζοσπαστικό σε ένα σχέδιο γνώριμο στο σοσιαλφιλελευθερισμό  της δεκαετίας του ΄80, που «μόλυνε» την ευρωπαϊκή αριστερά. Παγιδεύτηκε στην ρητορική περί κυβερνητικής «υπευθυνότητας», υιοθετώντας τον ρεαλισμό των σκληρών μεταρρυθμίσεων χωρίς τελικά να επιτύχει την ενίσχυση των κοινωνικών δυνάμεων που είναι ικανές να ενεργοποιούν και να ενσωματώνουν μια τέτοια «συστημική» αλλαγή.
 
Σαφώς και προώθησε ως εναλλακτικό σχέδιο, την αντικατάσταση των προγραμμάτων λιτότητας με ένα σχέδιο «ανάπτυξης» στα πλαίσια της «παραγωγικής ανασυγκρότησης» του Ελληνικού καπιταλισμού, ως πολιτικό αφήγημα.

Ωστόσο, ένας τέτοιος «σχεδιασμός» ως ιδεολογία ενός κοινωνικού προγράμματος, ανατράπηκε από την ίδια την πεμπτουσία του προγράμματος και μεταμορφώθηκε σε ενεργό ιδεολογικό μηχανισμό «ανάπτυξης».

Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως κόμμα εξουσίας και ως κυβέρνηση εξέφρασε ένα ευρύτατο και ετερόκλητο κοινωνικό και ταξικό «πλήθος»· ένα κοινωνικό «πλήθος», των φτωχών και εξαθλιωμένων στρωμάτων αλλά και μιας επιχειρηματικής «κάστας», η οποία ψάχνει την πολιτική και οικονομική της επιβίωση· μια «κάστα» που διαμόρφωσε την πολιτική πραγματικότητα της Μεταπολίτευσης, με την ενσωμάτωση των μικρομεσαίων στρωμάτων μέσω παράπλευρων μηχανισμών διαφθοράς και διαπλοκής, μέσω μιας ατέλειωτης δια-πλοκής παροχών, προγραμμάτων, διορισμών και δόμησε ένα βαθύ κομματικό κράτος.

Η «συνύπαρξη» αυτών των στρωμάτων ήταν ουσιαστικά αδύνατη, με ανύπαρκτα πεδία σύγκλησης και υπαρκτές αντιθέσεις, όπου ηγεμόνευσε η παλιά επιχειρηματική «κάστα».

Η διαχείριση αυτής της «αδύνατης σύγκλησης», ουσιαστικά καθόρισε και την ιδεολογικοπολιτική φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ, ως κυβέρνηση χωρίς πολιτική ηγεμονία και χωρίς κοινές  ιδέες και αξίες ανάμεσα στα κοινωνικά στρώματα και τα «συμφέροντα»· ένα κόμμα χωρίς ηθική και ιδεολογική ηγεμονία.

Είναι σαφές ότι ένας απολογισμός, συνιστά το σημείο τομής ανάμεσα σε ένα παρελθόν και ένα μέλλον.

Αυτός ο «απολογισμός» περιλαμβάνει το αίσθημα του χρονικού συνταυτισμού του παρελθόντος, του παρόντος και μέλλοντος τα οποία συμπλέκονται και προβάλλονται στο επίπεδο του «πραγματισμού».

Διαβάζοντάς τον και ιδιαίτερα την ανάλυση των αιτιών της εκλογικής ήττας, θυμήθηκα τον Μπρεχτ που έγραφε ότι «…μερικοί μου θυμίζουν αυτούς οι οποίοι δεν ανησυχούν γιατί δεν έχουν πόδια, αλλά πιστεύουν ότι στην κρίσιμη στιγμή θα φυτρώσουν στους ώμους τους φτερά» .

                                        
Ο Σήφης  Φανουράκης είναι αρχιτέκτονας

ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ: ΑΠΕΙΛΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ

 
                                                                                           
     






                                 

 ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Ο χώρος ιδεών, διαλόγου και δράσης Ρωγμές σε συνεργασία με το  Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς
διοργανώνουν, στο Ηράκλειο Κρήτης, εκδήλωση/συζήτηση με θέμα:

 ΑΝΙΣΟΤΗΤΕΣ
 Απειλή για την κοινωνία και τη δημοκρατία

Παρασκευή, 21 Φεβρουαρίου 2020, ώρα 7μμ
Πολύκεντρο Νεολαίας Δήμου Ηρακλείου (Ανδρόγεω 4)


Ομιλητές: 

·   Μαρία Καραμεσίνη, καθηγήτρια Οικονομικών της Εργασίας και της Κοινωνικής Πολιτικής,
 Τμήμα Κοινωνικής Πολιτικής, Πάντειο Πανεπιστήμιο
«Ανισότητες, νεοφιλελευθερισμός και νέο κοινωνικό συμβόλαιο»

 *
·   Γιάννης Ζαϊμάκης, καθηγητής Κοινωνιολογίας του Πολιτισμού και των Τοπικών Κοινωνιών,
Τμήμα Κοινωνιολογίας, Πανεπιστήμιο Κρήτης
«Κοινωνία της γνώσης, ανισότητες και νεοφιλελεύθερο πανεπιστήμιο»

 *
·   Σπύρος Λαπατσιώρας, επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας, Τμήμα Οικονομικών Επιστημών,
Πανεπιστήμιο Κρήτης
«Κοινωνικές-οικονομικές ανισότητες στο σύγχρονο κόσμο:  Όροι και προϋποθέσεις αλλαγής κατεύθυνσης»

 *



*

Η εκδήλωση γίνεται με αφορμή το βιβλίο:

Ανισότητες, νεοφιλελευθερισμός και ευρωπαϊκή ενοποίηση
Προοδευτικές απαντήσεις

Επιμέλεια: Μαρία Καραμεσίνη
Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς / εκδόσεις Νήσος (2019)


*



Ρωγμές, χώρος ιδεών διαλόγου και δράσης:  http://rogmeshra.blogspot.com/
Ινστιτούτο Νίκος Πουλαντζάς: https://poulantzas.gr/