Η ΑΠΟΒΙΟΜΗΧΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΤΟΥΡΙΣΜΟΥ

του Σωκράτη Αργύρη

Τον άντρα, Μούσα, τον πολύτροπο να μου ανιστορήσεις, που βρέθηκε ως τα πέρατα του κόσμου να γυρνά,[...].

Γνώρισε πολιτείες πολλές, έμαθε πολλών ανθρώπων τις βουλές, κι έζησε, καταμεσής στο πέλαγος[…]

ΟΜΗΡΟΣ : Οδύσσεια Α στ. 1-4 (Μτφρσ. Δ.Ν. Μαρωνίτης)

Ιστορικά μπορούμε να πούμε ότι ο πρώτος περιηγητής που η επιθυμία του ήταν να δει και να μάθει όπως ο Οδυσσέας, ήταν ο Σόλων τον 6ο αιώνα π.Χ. Στα τέλη του αιώνα, ο Εκαταίος ο Μιλήσιος συγγράφει το έργο Περίοδος Γης ή Περίπλους. Την εποχή αυτή ο όρος «περιήγηση» δηλώνει ακόμη την ξενάγηση. Η αντίθεση Ελλήνων και βαρβάρων προσφέρει στον Ηρόδοτο το ερέθισμα για τα δικά του ταξίδια.

Οι κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου επιτρέπουν ταξίδια σε μέρη μακρινά που αποτυπώνονται στα έργα του Νέαρχου, του Πυθέα, του Ποσειδώνιου. Η ρωμαϊκή ειρήνη θα καταστήσει τον 1ο αιώνα μ.Χ. τη χρυσή εποχή των ταξιδιών. Ο Διονύσιος ο περιηγητής καθιερώνει την περιήγηση ως ξεχωριστό φιλολογικό είδος. Γύρω στο 150 μ.Χ. συγγράφει ο Παυσανίας το μνημειώδες έργο του Ελλάδος περιήγησις που, διασώζοντας θρύλους και τοπικές παραδόσεις, αποκτά εγκυκλοπαιδικό χαρακτήρα.

Άλλοι περιηγητές ήταν ο Πολέμων ο Αθηναίος, Πολέμων ο Περιηγητής, Πολέμων Ιλίου ή Ιλιεύς (220 π.Χ – 160 π.Χ) ήταν Έλληνας περιηγητής, γεωγράφος, τοπογράφος, φιλόσοφος και ιστορικός που έζησε στο Ίλιο της Τρωάδος. Στην πραγματικότητα δεν είναι τόσο γνωστός και τα έργα του έχουν χαθεί σχεδόν όλα. Διασώζονται αποσπάσματα. Ωστόσο ο Πολέμων ο Αθηναίος αποτέλεσε σημαντικό «θησαυρό» και πηγή γνώσεων για όλους τους μεταγενέστερους Έλληνες (Παυσανίας, Στράβων, Πλούταρχος). Τα ταξίδια του πραγματοποιούνται στον γνωστό κόσμο, Ελλάδας- Ιταλίας- Αιγύπτου.

Γιατί όμως μπήκε στη λίστα αυτή ο Πολέμων; Διότι ενδιαφέρθηκε στα ταξίδια του για καλλιτεχνικούς και πολιτιστικούς θησαυρούς της εποχής του, οι οποίοι δεν σχετίζονταν κατ’ ανάγκην με τους ιερούς λατρευτικούς τόπους των θεών. Έγραψε το «Περί των κατά πόλεις επιγραμμάτων», ένα έργο για τις επιγραφές ανά τον κόσμο που συναντούσε ο Έλληνας περιηγητής. Τέλος, θεωρείται από κάποιους ένας πρώιμος ιδρυτής της αρχαιολογικής επιστήμης και έρευνας, αφού ο Πολέμων φαίνεται πως είχε συγκεκριμένη μέθοδο και διενεργούσε ένα είδος αυτοψίας στους τόπους που επισκεπτόταν.

Επίσης ο Μεγασθένης ο Ίων (περ. 350 – 290 π.Χ) ήταν Έλληνας γεωγράφος και εθνογράφος, ιστορικός διπλωμάτης και πρέσβης του Σέλευκου Α’ του Νικάτορος στο παλάτι του Τσαντραγκούπτα στην Παταλιπούτρα των Ινδιών (σημερινή Πάτνα). Έγραψε τα Ινδικά, την πρώτη ιστορική πηγή για την Ινδία και δικαίως θεωρείται ο πατέρας της ινδικής ιστορίας, καθώς ήταν ο πρώτος πρέσβης στα χρονικά της Ινδίας και ασχολήθηκε συστηματικά με την ιστορία και τον πολιτισμό των Ινδών. Στα Ινδικά βρίσκουμε πλήθος γεωγραφικών και εθνολογικών στοιχείων για τους Ινδούς, καθώς και μύθους ή θρύλους που ήταν διάσημοι στα ελληνιστικά χρόνια. Ένας από αυτούς αναφέρει πως ο Διόνυσος (Κρίσνα) και ο Ηρακλής (Σίβα) επισκέφτηκαν τη χώρα και λατρεύτηκαν από τους ντόπιους. Αξιοσημείωτο είναι δε πως στα Ινδικά δεν αναφέρεται καθόλου ο Βουδισμός ως θρήσκευμα των Ινδών, αφού ο Βουδισμός αποκτά οπαδούς και αίγλη στα χρόνια του Ασόκα δηλαδή μετά τον Μέγα Αλέξανδρο.

Μετά το τέλος της αρχαιότητας και καθώς οι μεσαιωνικοί χρόνοι προχωρούσαν, τα λαμπρά αρχαία ελληνικά κατάλοιπα –και κυρίως αυτά της Αθήνας– άρχισαν να περνούν για τους δυτικούς στη σφαίρα του μύθου. Σχεδόν κανείς, άλλωστε, δεν έμπαινε στον κόπο να κάνει το ταξίδι μέχρι την παρηκμασμένη Αθήνα της τουρκοκρατίας για να δει τα μνημεία που μαρτυρούσαν τη δόξα του παρελθόντος της.

Με τον ερχομό της Αναγέννησης, ωστόσο, και το ανανεωμένο ενδιαφέρον για τις κλασικές σπουδές, οι δυτικοί διανοούμενοι (ή απλοί ταξιδιώτες) άρχισαν να επισκέπτονται την πόλη, αναζητώντας τις εικόνες του κλασικού ιδεώδους που είχε γίνει πλέον της μόδας. Αυτοί οι πρώτοι περιηγητές ήταν που επανασύστησαν στην πραγματικότητα την Αθήνα στον κόσμο, μέσα από τα σχέδια, τις γραπτές αφηγήσεις, ακόμα και τα μικρά ή μεγαλύτερα... ενθύμια που κουβαλούσαν κατά καιρούς πίσω στις πατρίδες τους.

Ο μαζικός τουρισμός αρχίζει να μπαίνει στη ζωή μας μετά τον β’ παγκόσμιο πόλεμο, που το κράτος προνοίας έδωσε χρήμα αλλά και ελεύθερο χρόνο, μέσω του συστήματος της πληρωμένης άδειας στους βιομηχανικούς εργάτες και σε μεσαία και μικρά στελέχη των επιχειρήσεων και να μπορέσουν να εκμεταλλευτούν τις συναλλαγματικές διαφορές των νομισμάτων τους σε χώρες ειδικά του μεσογειακού ευρωπαϊκού νότου, αδιαφορώντας για το πολιτικό καθεστώς των χωρών αυτών (διάβαζε Ισπανία του Φράνκο, Πορτογαλία του Σαλαζάρ, Ελλάδα των συνταγματαρχών) και να απολαύσουν τον Ήλιο τον ζωοδότη μπαίνοντας σε ξενοδοχεία που κάλυπταν απλά αυτόν τον εποχικό τουρισμό χρηματοδοτώντας τους τουριστικούς οργανισμούς και τις τουριστικές υποδομές των χωρών του νότου.
Γιατί μπορεί να μιλάμε τώρα για τουριστικό προϊόν, αλλά είναι κάτι δηλαδή που οι απαιτήσεις της αγοράς μας το επέβαλαν από παράγοντες εκτός των συνόρων των τουριστικών προορισμών και όχι ως ένα προϊόν που το δημιούργησε το εγχώριο επιχειρηματικό δαιμόνιο.

Αυτό που άλλαξε ριζικά το λεγόμενο τουριστικό πακέτο ήταν οι πολιτικές αλλαγές που συνέβησαν μετά την πτώση του τοίχους του Βερολίνου:

Ενώ μέχρι τότε υπήρχαν ξεχωριστοί κλάδοι όσον αφορούσε το τουριστικό πακέτο δηλαδή υπήρχαν οι αεροπορικές εταιρείες charter, που πουλούσαν συνολικά ή μέρος των θέσεων των αεροσκαφών τους, προεισπράττοντας το ποσό για τις θέσεις που τα γραφεία ταξιδιών (tour operators) είχαν αγοράσει, -γιατί είχαν κλείσει από την προηγούμενη χρονιά με συμβόλαια κρεβάτια σε ξενοδοχεία διαφόρων κατηγοριών ή και απλών διαμερισμάτων-, μετά την πτώση του τοίχους του Βερολίνου βλέπουμε τα γραφεία ταξιδίων (tour operators) να συγχωνεύονται μέσω εξαγορών, όποτε σταματά ο ανταγωνισμός και ο έλεγχος των τιμών από τα ξενοδοχεία, τα οποία γίνονται όμηροι στις τιμολογιακές ορέξεις των τραστ των τουριστικών γραφείων, τα οποία με την εξαγορά και των αεροπορικών εταιρειών charter, γίνονται οι μεγάλοι τουριστικοί οργανισμοί που καθορίζουν την τουριστική αγορά και τις τιμές των υπηρεσιών που ολιγοπωλιακά** προσφέρουν.

Όμως το πρόβλημα στον καπιταλισμό δεν είναι μόνο η κυριαρχία στην αγορά αλλά η διαχείριση της επιχείρησης μέσα στην αγορά. Γιατί η αγορά δεν είναι ένα στατικό φαινόμενο αλλά ένα φαινόμενο που επηρεάζεται από παράγοντες που αυτοί δημιουργούν το ποσοστό ή το περιθώριο κέρδους. Επίσης τα ΔΣ των τουριστικών οργανισμών αγνοούσαν πώς λειτουργεί και τι κόστος έχει μια αεροπορική εταιρεία (η οποία λειτουργεί με κανόνες ασφαλείας υψηλού κόστους) και στην προσπάθειά τους να μεγιστοποιήσουν τα κέρδη τους οδηγηθήκαν σε λάθη (από λάθος επιλογής αγοράς αεροσκάφους έως δρομολογίων πτήσεων με ελάχιστους επιβάτες ή και χωρίς επειδή και μόνο δεν υπήρχε συνεννόηση του εμπορικού με το τμήμα operation της εταιρείας). Θύμα αυτής της κακής πρακτικής μόνο την πρώτη χρονιά η νέα εταιρεία Thomas Cook AG έφερε ζημιές των 400 εκατομμυρίων ευρώ.

Επειδή τα περισσότερα είναι γνωστά για την κατάρρευση μιας εταιρείας που ουσιαστικά είναι θέμα χρόνου (όπως συμβαίνει δηλαδή και στην κοσμολογία) αυτό που πρέπει εμείς να τονίσουμε είναι ότι: όποια τουριστική επιχείρηση καταλυμάτων δεν παρακολουθεί την εξέλιξη των εφαρμογών της τεχνολογίας, γιατί δεν μπορούμε να μιλάμε για ξενοδοχεία πια από την στιγμή που οι ίδιοι αυτοί οργανισμοί αξιολογούνται από τις εφαρμογές αξιολόγησης των καταλυμάτων από τους πελάτες χρήστες των προσφερόμενων υπηρεσιών και από την στιγμή που αυτοί οι πελάτες βρέθηκαν εντελώς τυχαία στα καταλύματα αυτά ως πελάτες της τελευταίας στιγμής θα πρέπει να γίνουν εξωστρεφείς και να προβάλουν τα συγκριτικά τους πλεονεκτήματα και όχι να ανήκουν σε μία μάζα καταλυμάτων που μόνο η χαμηλή τιμή θα καθορίζει το οικονομικό τους μέλλον.

Όσο το κριτήριο δεν θα είναι η εντοπιότητα, η καινοτομία, η τεχνολογική εξέλιξη αλλά πάνω απ’ όλα η ξεχασμένη λέξη ΦΙΛΟΞΕΝΙΑ τότε μόνο θα αντιληφθούμε ότι μπήκαμε στη μεταβιομηχανική εποχή του Τουρισμού.

**Ολιγοπώλιο (Oligopoly)

Ολιγοπώλιο είναι μια μορφή αγοράς στην οποία λίγες επιχειρήσεις ελέγχουν ολόκληρη την προσφορά ενός προϊόντος ή το μεγαλύτερο μέρος της. Όταν οι επιχειρήσεις είναι μόνο δύο η αγορά ονομάζεται δυοπώλιο (duopoly).
Η αλληλεξάρτηση των ολιγοπωλιακών επιχειρήσεων αποτελεί το κυριότερο χαρακτηριστικό γνώρισμα του ολιγοπωλίου, η οποία μπορεί να πάρει τη μορφή αθέμιτης σύμπραξης.

Αποτέλεσμα της είναι η απουσία συνήθως ανταγωνισμού στην τιμή του προϊόντος γιατί αν μία επιχείρηση μειώσει την τιμή και επιτύχει σημαντική αύξηση των πωλήσεων της, θα προκαλέσει πόλεμο τιμών από τον οποίο θα ζημιωθούν όλες οι επιχειρήσεις.

Γι’ αυτό οι ολιγοπωλιακές επιχειρήσεις αποφεύγουν να μειώσουν την τιμή του προϊόντος τους και προτιμούν να δαπανούν συνήθως σημαντικά ποσά σε διαφήμιση και έρευνα για τη βελτίωση του προϊόντος, της συσκευασίας του κτλ.
Η είσοδος νέων επιχειρήσεων στους ολιγοπωλιακούς κλάδους είναι δύσκολη γιατί οι υπάρχουσες επιχειρήσεις διαθέτουν εδραιωμένα προϊόντα και συστήματα διανομής, διπλώματα ευρεσιτεχνίας, ανεπτυγμένη τεχνολογία κ.ά., άρα χρειάζονται σημαντικά κεφάλαια από την αρχή, τα οποία είναι δύσκολο να βρεθούν από καινούριες επιχειρήσεις.

Ο Σωκράτης Αργύρης έχει κάνει σπουδές Ιστορίας και Οικονομίας στη Γαλλία και την Αγγλία

Η ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ ΣΤΑ ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ: ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Διάλογος θέσεων, δίχως παρωπίδες

Πραγματοποιήθηκε με μεγάλη συμμετοχή ανθρώπων της αυτοδιοίκησης η ανοιχτή εκδήλωση- συζήτηση του ιστότοπου «ΡΩΓΜΕΣ» http://rogmeshra.blogspot.com/ στις 25.09.2019 στην αίθουσα Καστελάκη του ΕΒΕΗ, με κεντρικούς εισηγητές  τους Μενέλαο Μποκέα, δήμαρχο Μαλεβιζίου, Γρηγόρη Πασπάτη, πρόεδρο του δημοτικού συμβουλίου Ηρακλείου και Ηλία Λυγερό, επικεφαλής «Ηράκλειο Ενεργοί Πολίτες». Το θέμα, «Η τοπική αυτοδιοίκηση στα νέα δεδομένα: Συγκλίσεις, διαχείριση, αποτελεσματικότητα», παρέπεμπε στο νέο θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας του Κλεισθένη, (νόμος 4555/2018) μετά από τις τελευταίες αλλαγές που προέκυψαν (νόμος 4623/2019) με το επιχείρημα της «κυβερνησιμότητας».

Κάτω από αυτό το πρίσμα διατυπώθηκαν από τους διοργανωτές τα εξής κεντρικά ερωτήματα:

-   Ποια μορφή δημοκρατίας και αντιπροσωπευτικότητας διαμορφώνει προωθητική δυναμική για συμμετοχή στα κοινά και στην εξέλιξη των κοινωνιών;

-    Αποτελεί εν τέλει η δημοκρατία τροχοπέδη για την αποτελεσματικότητα;

-   Αποτελεί η εκ των υστέρων παρέμβαση της κεντρικής εξουσίας στο νόμο Κλεισθένη, βάση του οποίου διεξήχθησαν οι εκλογές, μια επιλογή που μπορεί να συμβάλλει στην εύρυθμη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης και της δημοκρατίας και στην ενίσχυση του κύρους τους;

Αναφορικά με τα κεντρικά αυτά ερωτήματα πήραν το λόγο και τοποθετήθηκαν: η Βαγγελιώ Σχοιναράκη, δημοτική σύμβουλος Ηρακλείου και επικεφαλής της παράταξης «Ηράκλειον Αξίζει», ο Ευριπίδης Κουκιαδάκης, δημοτικός σύμβουλος Ηρακλείου και επικεφαλής της παράταξης «ΣΥΝεργασία για το Ηράκλειο», ο Νίκος Γιαλιτάκης, δημοτικός σύμβουλος του δήμου Ηρακλείου με την παράταξη «Ηράκλειο 3.7.5.», ο Μανόλης Διαμαντάκης, δημοτικός σύμβουλος του δήμου Χερσονήσου, επικεφαλής της παράταξης «Δύναμη Δημιουργίας» καθώς και ο τέως ευρωβουλευτής  και βουλευτής Σπύρος Δανέλης.

Τοποθετήθηκαν επίσης πλήθος πολιτών, αναδεικνύοντας τις διαστάσεις νομικές και πολιτικές που εμπεριέχονται στα εκλογικά συστήματα εκπροσώπησης, καθώς και στα  μοντέλα, τους τρόπους και τις πρακτικές διαχείρισης, λειτουργίας και οργάνωσης της καθημερινότητας των δήμων.

Όλες οι απόψεις ήταν τεκμηριωμένες και διατυπώθηκαν με τρόπο που διευκόλυνε έναν διάλογο επιχειρημάτων, που δημιούργησε ανάγκες συνέχισής του.

Το μεγάλο στοίχημα της αναλογικής εκπροσώπησης, καθώς και της δημοκρατικής διακυβέρνησης με αμεσοδημοκρατικά  χαρακτηριστικά στο χώρο της τοπικής αυτοδιοίκησης, περνάει από ένα στάδιο παλινωδιών και αλληλοσυγκρουόμενων θεσμικών πλαισίων, στο επίπεδο της κοινωνικής διεκδίκησης και της αλλαγής οπτικής-κουλτούρας των αυτοδιοικητικών στελεχών και παρατάξεων.

Αποτελεί για την κοινωνία και τους αιρετούς μια πρόκληση και ένα γενικότερο στοίχημα δημοκρατικής ωρίμανσης και συνεργατικής αντίληψης, το πέρασμα από το συγκεντρωτικό, δημαρχοκεντρικό  μοντέλο και το αντίστοιχο πρωθυπουργοκεντρικό, σε μοντέλα ενίσχυσης του ρόλου της κοινωνίας των πολιτών, των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων καθώς και της βουλής. Δηλαδή την αλλαγή παραδείγματος και τη συνολική μετεξέλιξη του πολιτικούς συστήματος.

Ιστότοπος «ΡΩΓΜΕΣ»                                                

Παρασκευή 27 Σεπτεμβρίου 2019

ΕΚΔΗΛΩΣΗ-ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Δελτίο τύπου

ο ιστότοπος «ΡΩΓΜΕΣ» http://rogmeshra.blogspot.com/ χώρος ιδεών διαλόγου και δράσης, οργανώνει εκδήλωση-συζήτηση την Τετάρτη 25 Σεπτεμβρίου 2019 στις 7.00 μμ, στο Εμπορικό Βιομηχανικό Επιμελητήριο Ηρακλείου (Ε.Β.Ε.Η., αίθουσα Καστελάκη), Κωροναίου 9, με θέμα:

«Η τοπική αυτοδιοίκηση στα νέα δεδομένα:

Συγκλίσεις, διαχείριση, αποτελεσματικότητα»

Εισηγούνται οι:

Μποκέας Μενέλαος:    δήμαρχος Μαλεβιζίου

Πασπάτης Γρηγόρης:  πρόεδρος δημοτικού συμβουλίου Ηρακλείου

Λυγερός Ηλίας:           επικεφαλής  «Ηράκλειο Ενεργοί Πολίτες»

Θα ακολουθήσει συζήτηση.

Η τοπική αυτοδιοίκηση αποτελεί τον πυλώνα εκείνο της οργανωμένης και ευνομούμενης πολιτείας, που βρίσκεται από τη φύση της και με αδιαμεσολάβητο τρόπο πιο κοντά στον πολίτη: Έχει άμεση σχέση με την καθημερινότητα και τα προβλήματά του, επηρεάζει άμεσα την ποιότητα ζωής του. Το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας της τοπικής αυτοδιοίκησης αποκτά ως εκ τούτου κομβικό ρόλο αναφορικά με τις σχέσεις που αναπτύσσονται μεταξύ των πολιτών και του κοινού τους σπιτιού, του δήμου, και σε πιο ευρύ επίπεδο της περιφέρειας.

Οι δήμοι αναλαμβάνουν σήμερα σημαντικούς τομείς διαχείρισης και χάραξης στρατηγικής, που παλαιότερα ανήκαν στο κράτος. Μεγάλη πρόκληση αποτελεί και ο τομέας της τοπικής ανάπτυξης και αυτό όχι μόνο στο επίπεδο του συμβατικού δρόμου της μεγέθυνσης, αλλά μιας ανάπτυξης που έχουν ανάγκη οι κοινωνίες: με ολοκληρωμένο, αξιοβίωτο χαρακτήρα για το αστικό, περιαστικό και φυσικό περιβάλλον, τις πλουτοπαραγωγικές πηγές και τους ανθρώπους.

Κάτω από αυτό το πρίσμα η εκδήλωση-συζήτηση θα επικεντρωθεί στο νέο πλαίσιο λειτουργίας του Κλεισθένη, (νόμος 4555/2018) μετά από τις τελευταίες αλλαγές που προέκυψαν  (νόμος 4623/2019) με το επιχείρημα της «κυβερνησιμότητας».

Το κύριο ερώτημα που πλανάται, αντανακλά και μια γενικότερη στάση απέναντι στα ζητήματα του κράτους και της δημόσιας σφαίρας: Ποια μορφή δημοκρατίας και αντιπροσωπευτικότητας διαμορφώνει προωθητική δυναμική για συμμετοχή στα κοινά και στην εξέλιξη των κοινωνιών; Αποτελεί εν τέλει η δημοκρατία τροχοπέδη για την αποτελεσματικότητα; Είναι οι έννοιες δημοκρατία-ισότητα εκλογικού δικαιώματος-αναλογικότητα από τη μία, και αποτελεσματικότητα -ορθολογική οργάνωση-διαφάνεια στη δράση των αρχών των ΟΤΑ (οι οποίες κατοχυρώνονται από το σύνταγμα ως επιμέρους κανόνες λειτουργίας της τοπικής αυτοδιοίκησης), από την άλλη, ανταγωνιστικές και ασυμβίβαστες μεταξύ τους;

Αποτελεί η εκ των υστέρων (μετά τις αυτοδιοικητικές εκλογές) παρέμβαση της κεντρικής εξουσίας στο νόμο Κλεισθένη, βάση του οποίου διεξήχθησαν οι εκλογές, μια επιλογή που μπορεί να συμβάλλει στην εύρυθμη λειτουργία της τοπικής αυτοδιοίκησης και της δημοκρατίας και στην ενίσχυση του κύρους τους;

Ηράκλειο 18 Σεπτεμβρίου 2019

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΑΣΠΑΣΙΑΣ ΠΑΠΑΔΟΠΕΡΑΚΗ

Η ΑΓΚΥΛΩΣΗ: Ο ΣΥΡΙΖΑ ΣΤΗ ΝΕΑ ΕΠΟΧΗ

Του Κώστα Καμπιτάκη

ΣΥΡΙΖΑ: Κόμμα της Ανανεωτικής και Ριζοσπαστικής Αριστεράς, που εμπνέεται από τις ιδέες της ανανέωσης του αριστερού εργατικού κινήματος στην Ελλάδα και την Ευρώπη με στρατηγικό του στόχο τον «σοσιαλισμό με δημοκρατία και ελευθερία» μέσω του «δημοκρατικού δρόμου προς τον σοσιαλισμό», ενάντια στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση και με ταυτόχρονη προσπάθεια εισαγωγής στη φιλοσοφία του των ζητημάτων της οικολογίας.

Οργανωτικά αποτέλεσε ένα «άθροισμα» συνιστωσών ή «τάσεων».  Κατάφερε παρά ταύτα να διατηρήσει την πολιτική του ενότητα, πράγμα που του επέτρεψε να γίνει το μεγαλύτερο της  Ευρώπης και αναδειχτεί σε κυβέρνηση στην Ελλάδα της κρίσης το 2015. Από την πρώτη μέρα της διακυβέρνησης ήρθε αντιμέτωπο τόσο με το Ευρωπαϊκό συντηρητικό κατεστημένο, όσο και με το σύνολο των συντηρητικών δυνάμεων στο εσωτερικό της χώρας. Οι δυνάμεις αυτές δεν κατάφεραν μόνο να εμποδίσουν την εφαρμογή του δικού του προγράμματος, αλλά το ανάγκασαν στην εφαρμογή της δικής τους σκληρής αντιλαϊκής πολιτικής λιτότητας. Κάποιες από τις συνιστώσες το εγκατέλειψαν. Παρά ταύτα σήμερα και μετά την  τετράχρονη κυβερνητική εμπειρία του ΣΥΡΙΖΑ, οι Ευρωπαίοι αριστεροί νομίζω πως μπορούν να πουν με σιγουριά ΝΑΙ, η αριστερά μπορεί,  πρέπει ή και επιβάλλεται να κυβερνά, ακόμα και όταν ο συσχετισμός δυνάμεων δεν της επιτρέπει να πράξει όλα όσα επαγγέλλεται.  Μπορεί να πράξει πολλά προς όφελος των εργαζομένων.  Αυτό αποδείχτηκε σίγουρα.

Η επιβεβαίωση αυτής της αλήθειας ήρθε από το ελληνικό εκλογικό σώμα. Το 31,5% των Ελλήνων δήλωσαν την υποστήριξή τους στο σχήμα ΣΥΡΙΖΑ – Προοδευτική Συμμαχία. Αυτό το ισχυρό ποσοστό επιτρέπει στην αριστερά να ελπίζει αλλά και να οργανώνει την αντεπίθεσή της ώστε να επανέλθει στην κυβέρνηση. Μόνο που αυτό το ποσοστό δεν αντανακλάται οργανωτικά. 

Η ελπίδα μπορεί να υπάρχει, αλλά τα δεδομένα δεν φαίνεται προς το παρόν να την ευνοούν. Μπορεί η οργάνωση να μην έχει πλέον συνιστώσες, -δεν υπάρχουν «άλλα κόμματα μέσα στο κόμμα»-, αλλά αυτό δυστυχώς συμβαδίζει με την πραγματικότητα ενός είδους παντελούς  απουσίας του κόμματος. Έχει αρχίσει ήδη μια σχετική συζήτηση γ' αυτό το ζήτημα. Σε πραχτικό επίπεδο ωστόσο η μέθοδος κάλυψης της αδυναμίας αυτής περιορίζεται (προς το παρόν) στην προσπάθεια εγγραφής νέων μελών, τα οποία θα πλαισιώσουν την ήδη υφιστάμενη οργανωτική και λειτουργική δομή. 

- Είναι όμως η οργάνωση ικανή να ενσωματώσει και να αξιοποιήσει θετικά τις νέες ιδέες που θα την εμπλουτίσουν, ή θα τις "καταπιεί"  και θα τις ακυρώσει, όπως συνέβη στο παρελθόν;  

- Το πρόβλημα στο κόμμα είναι μόνο ποσοτικό, εντοπίζεται στο μικρό αριθμό μελών ώστε να λυθεί με την εγγραφή νέων,  ή είναι ταυτόχρονα και ποιοτικό; 

- Μπορεί η συγκεκριμένη πυραμιδοειδής οργάνωση που λειτουργεί εν πολλοίς με κανόνες δημοκρατικού συγκεντρωτισμού και γραφειοκρατικά, να ανταποκριθεί στις ανάγκες μιας κυβερνώσας αριστεράς σε μια χώρα μέλος της ΕΕ; 

- Δικαιούται άραγε κανείς στο όνομα της διατήρησης ανέπαφης αυτής της οργάνωσης, να φαλκιδεύσει την προοπτική; - Μπορεί απ’ την άλλη η Προοδευτική Συμμαχία ως παράλληλος μηχανισμός να λειτουργήσει ως καταλύτης; 

Η απάντηση νομίζω πως είναι αρνητική.

Η οργάνωση του ΣΥΡΙΖΑ έχει αγκύλωση. Περπατά όσο σπρώχνει το καροτσάκι ο Τσίπρας, προσπαθεί να "φάει" αλλά το πιρούνι δεν φτάνει στο στόμα (δημοτικές). Το χειρότερο είναι πως δεν το βλέπει, δεν το αντιλαμβάνεται, δεν φαίνεται να αντιδρά και να αναζητά τη θεραπεία.  Ίσα – ίσα φαίνεται να αντιδρά σε κάθε πρόταση που επιδιώκει το σπάσιμο του κελύφους που την προστατεύει. 

Θυμίζω για του λόγου το αληθές την εισηγητική πρόταση της ΚΕ προς το 2^ο Συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ, που μιλούσε για την κατάργηση της σημερινής κάθετης οργάνωσης και την αντικατάστασή της με την οριζόντια, η οποία παραπέμφθηκε για συζήτηση σ’ ένα καταστατικό συνέδριο που δεν έγινε ποτέ. 

Φοβούμαι σήμερα, πως η συζήτηση που αγνοεί την αγκύλωση και που περιορίζεται στον τρόπο εκλογής του προέδρου μόνο, μπορεί να είναι χρήσιμη, αλλά δεν φτάνει. Όσοι πραγματικά ενδιαφέρονται για το κόμμα, νομίζω πως οφείλουν πριν απ’ όλα να ψάξουν για τη θεραπεία της αγκύλωσης.

Ο Κώστας Καμπιτάκης είναι Γεωπόνος, πρώην πρόεδρος του ΓΕΩΤΕΕ 

ΤΙ ΚΟΜΜΑ ΘΕΛΟΥΜΕ;

«Μπορεί να υπάρχει λύση καισαρική  χωρίς Καίσαρα. Χωρίς μια μεγάλη

                                 προσωπικότητα ηρωική και  αντιπροσωπευτική»          

               A.Gramsci

  

Του Σήφη Φανουράκη

Στην αριστερά ο «αρχηγισμός» - μετά τη σταλινική περίοδο - δεν έχει μεγάλη παράδοση. Το αρχηγικό κόμμα δεν είναι συσπείρωση ανθρώπων υπό μία χαρισματική προσωπικότητα, όπως νομίζουν πολλοί, που η ύπαρξή του εξαρτάται από αυτήν την προσωπικότητα. Είναι το κόμμα στο οποίο ο αρχηγός, με τις «ικανότητές του», διευθετεί  τις αντιθέσεις και γι’ αυτό η ισχύς του είναι απεριόριστη. Έτσι όμως αναπαράγεται  η δομή του αυταρχικού αστικού κράτους με τον πανίσχυρο πρωθυπουργό ή πρόεδρο.

Μια τέτοια  δομή συνεπάγεται φυσικά και την επικράτηση των προσωπικών επιλογών του εκάστοτε «αρχηγού», αλλά και την απόλυτη ευθύνη του.

Στα αστικά κόμματα η νίκη είναι το «προσωπικό στοίχημα» του αρχηγού, ο οποίος μετά από μια ήττα παραιτείται.

Στα  αριστερά κόμματα όμως δεν υπάρχουν προσωπικά στοιχήματα, γιατί δεν εκχωρούν  τη συλλογική ευθύνη τους σε κανέναν, ούτε το δικαίωμα να παραιτείται όποτε αισθάνεται θιγμένος.

Ο τρόπο εκλογής του προέδρου του ΣΥΡΙΖΑ, δεν πρέπει να  θεωρείται αυτονόητος, δηλαδή απ’ ευθείας από τους ψηφοφόρους του. Ένας τέτοιος τρόπος εκλογής επηρεάζει αποφασιστικά ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του κόμματος.

Είναι σαφές ότι, ο  πρόεδρος ενός αριστερού κόμματος, με συλλογική ηγεσία, αποτελεί το πρόσωπο που συντονίζει  τα συλλογικά όργανα σε ηγετικό επίπεδο, συμμετέχει στην  επεξεργασία της πολιτικής του, και έχει την ευθύνη της δημόσιας έκφρασης των αποφάσεων και της δράσης του κόμματος.

Αν είναι έτσι τότε δεν θα πρέπει να αποτελεί « μονοπρόσωπο» όργανο, αλλά να είναι μέρος ενός ευρύτερου συλλογικού οργάνου, που θα εκλέγεται από αντιπροσωπευτικό σώμα που εκλέγεται απευθείας από τη βάση του κόμματος.

Η προώθηση εκλογής  του προέδρου απ΄ευθείας από τους ψηφοφόρους θα λειτουργεί πλέον, ως θεσμοθέτηση μιας μονοπρόσωπης θέσης που θα αντλεί τη νομιμοποίηση των πράξεών  της από ένα όργανο «αόριστο» και θα αποτελεί έναν παράλληλο θεσμό μονοπρόσωπο, τον θεσμό του Προέδρου.

Με λίγα λόγια, ο πρόεδρος θα λειτουργεί ως προσωποπαγές όργανο «δίκην συλλογικού οργάνου», δίπλα σε άλλα συλλογικά όργανα, το σώμα των συνέδρων και την Κ.Ε. εκλεγμένα και αυτά από την ίδια «βάση». Αυτά τα όργανα νομιμοποιημένα από το ίδιο «σώμα» μπορεί να αλληλοαναιρούνται ή και να συγκρούονται.

Άλλωστε αυτό έγινε κανόνας μετά το 1^Ο συνέδριο. Μήπως θα πρέπει λοιπόν να αναρωτηθούμε: τι κόμμα θέλουμε, σε συνδυασμό με το τι πολίτευμα θέλουμε;

Αν το κόμμα έχει ως στόχο, τον μετασχηματισμό της κοινωνίας και την «καταστροφή» του διαχωρισμού της κυρίαρχης εξουσίας από την κοινωνία, τότε είναι αναγκαία  η χειραφέτηση που αποτελεί το  πρώτο βήμα για την κατάργηση του κράτους, ή της εξουσίας μηχανισμών.

Ο σύγχρονος μύθος  του «αρχηγού»  δε  μπορεί να είναι ένα πραγματικό πρόσωπο, ένα άτομο συγκεκριμένο. Μπορεί να είναι μονάχα ένας οργανισμός ένα σύνθετο στοιχείο της κοινωνίας, πού σε αυτό έχει ήδη αρχίσει να συγκεκριμενοποιείται μια συλλογική θέληση, αναγνωρισμένη και συγκεκριμενοποιημένη μέσα στη δράση.

Τον οργανισμό αυτό τον υποδεικνύει ή ιστορική εξέλιξη και είναι το πολιτικό κόμμα, όπου, στον πρώτο του πυρήνα συνοψίζονται τα σπέρματα της συλλογικής θέλησης, που προωθεί μια πλήρη και βαθιά ρήξη με το παλιό σύστημα κοινωνικών σχέσεων και μια οικοδόμηση ενός νέου συστήματος σχέσεων, που αγκαλιάζει το σύνολο των ανθρώπινων σχέσεων.

Άλλωστε, ο Γκράμσι μας υπογραμμίζει ότι η μέθοδος της πολιτικής που διδάσκει ο Μακιαβέλι στηρίζεται στην ιδέα, ότι η πολιτική έχει τη δική της αυτονομία· υπακούει στους δικούς της νόμους μακριά από την παραδοσιακή ηθική και θεωρεί ότι: η πολιτική τοποθετεί τα θεμέλια μιας νέας ηθικής, της οποίας ο στόχος είναι η διάσωση της κοινότητας του κράτους.

Για τον Γκράμσι, ο Ηγεμόνας, είναι ένας διανοούμενος και ηθικός μεταρρυθμιστής· αυτός ο διανοούμενος και ηθικός μεταρρυθμιστής είναι, το κόμμα που αποτελεί έκφραση μιας συλλογικής διαδικασίας προς έναν προσδιορισμένο πολιτικό στόχο.

                                                     

Ο Σήφης  Φανουράκης είναι αρχιτέκτονας

Η ΔΥΣΤΟΠΙΑ ΤΟΥ ΣΥΡΙΖΑ ΚΑΙ Η ΕΥΤΟΠΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΟΛΙΤΙΚΟΥ ΦΟΡΕΑ

Του Σήφη Φανουράκη

                                          «Αυτοί που επιλέγουν το μικρότερο κακό,

                                              ξεχνούν  πολύ γρήγορα ότι επιλέγουν το κακό»

                                                        (Χ. Άρεντ)

• Η «εμπειρία του αδύνατου»

Η εμπειρία του αδύνατου θέτει ένα κρίσιμο - τόσο  πολιτικά όσο και θεωρητικά - ερώτημα, για το τι γίνεται όταν ένας πολιτικός στόχος αποδεικνύεται αδύνατος;

Η απάντηση στο ερώτημα είναι σαφής: πρέπει να εγκαταλείψουμε αυτό τον στόχο, και μάλιστα να κάνουμε την αυτοκριτική μας εάν τον ακολουθούμε ακόμα.

Είναι απαραίτητη η ανάλυση των αιτιών της «ήττας των ψευδαισθήσεων»,  κύρια του κόμματος, και της ήττας της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ-ΑΝΕΛ κατά την διαπραγμάτευση του Ιούλη 2015.

Η ανάλυση σαφώς θα πρέπει να συμπεριλάβει πλέον και τη φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ, γνωρίζοντας ότι, η πάλη ανάμεσα στις κοινωνικές τάξεις που διεξάγεται στην κοινωνία καθρεπτίζεται και μέσα στο κόμμα· μια πάλη με τη μορφή ενός διαρκούς ιδεολογικού και πολιτικού αγώνα, υπό την επίδραση της ταξικών συγκρούσεων.

    

Είναι σαφές ότι, η αριστερή ταυτότητα ενός κόμματος κρίνεται  καθημερινά σε ζητήματα διαχείρισης κάθε είδους εξουσίας και ιδιαίτερα, της στελέχωσης του κρατικού μηχανισμού. Όταν  ένα κόμμα της Αριστεράς, αναπαράγει τα χαρακτηριστικά της αστικής διακυβέρνησης στην καθημερινή του πολιτική δράση, τότε είναι απλά μια κυβέρνηση με εμμονή σε λογικές και «στρατηγικές της διαχείρισης»· ουσιαστικά μετατρέπεται σε «σταθεροποιητικό» παράγοντα του πολιτικού συστήματος.

Μετά το πρώτο συνέδριο του 2013 μέχρι σήμερα η επικρατούσα εσωκομματική κατάσταση στον ΣΥΡΙΖΑ, ήταν απογοητευτική και χαρακτηρίστηκε από φαινόμενα κομματικής «φεουδαρχίας» με κύρια χαραχτηριστικά, τη μη συμμετοχή των μελών του στην λήψη κρίσιμων αποφάσεων, την αδρανοποίηση των Ο.Μ. και τη μετατροπή τους σε εκλογικό εργαλείο για την ανάδειξη και εγκαθίδρυση μιας κομματικής γραφειοκρατίας· μιας γραφειοκρατίας κυρίαρχης επί της εσωκομματικής ιδεολιγικοπολιτικής διαπάλης, που «διαχείμαζε» κυριολεκτικά  στον κομματικό αλλά και στον κρατικό μηχανισμό.

Η ταυτότητά του κόμματος ήταν κύρια αρχηγοκεντρική, «προεδρική»· δεν ήταν συλλογική και χαρακτηριζόταν από στοιχεία μικροαστικού «φατριασμού», με επιμέρους μηχανισμούς και με πρόσωπα που είχαν και προσωπικές στρατηγικές και μικρές ή μεγάλες εξουσίες, με μηχανισμούς και όργανα ελεγχόμενα.

H πολιτική διαπάλη εντός του κόμματος είχε σταδιακά αποκτήσει μικροαστικά χαρακτηριστικά, όπου κυριάρχησαν και κυριαρχούν νοοτροπίες κατάληψης «καρεκλών» και θέσεων, μετατρέποντας σταδιακά το κόμμα, σε κόμμα κυβερνητικής εξουσίας και πελατειακών σχέσεων, με γραφειοκρατική δομή· ένα κόμμα με στελέχη μικροαστικής «ενόρασης», που αναλάμβανε την περιφρούρηση της κομματικής «τάξης» αλλά και του προσωπικού βολέματος· ένα κόμμα με στελέχη πιστά στον «ηγέτη», χωρίς ιδέες, χωρίς πολιτικό πάθος, με χαμηλό επίπεδο κομματικής μόρφωσης, αλλά με  γραφειοκρατικό ναρκισσισμό.

Σχεδόν σε όλα τα όργανα κυριαρχούν ακόμη και σήμερα τα στελέχη με συγκεκριμένες κοινωνικές και ταξικές αναφορές, κυρίως στα μεσαία στρώματα με κάποιες προσθήκες από άλλους πολιτικούς χώρους (κύρια το ΠΑΣΟΚ).

Άλλωστε, σύμφωνα με τις μετεκλογικές έρευνες του Σεπτέμβρη του 2015 προκύπτει ότι, η επιρροή του ΣΥΡΙΖΑ ενισχύθηκε στα μεσαία στρώματα κατά 16% και στα αστικά κατά 9,5%, ενώ διατήρησε  την ισχύ του κατά 46%  στα κατώτερα στρώματα.

Ωστόσο, η σύνθεση του στελεχικού δυναμικού παρέμεινε μικροαστική και μεσοαστική, γεγονός που καθιστούσε δύσκολη την επαφή με τα λαϊκά στρώματα.

Η σταδιακή καταστρατήγηση  των θέσεων των συνεδρίων του κόμματος και η «πτώση» του οποιουδήποτε ριζοσπαστικού στοιχείου στη φυσιογνωμία του, αποτελεί και σήμερα την ύστατη μαρτυρία, ότι ταλαντεύεται ανάμεσα σε «θετικούς» στόχους για να αμβλύνει τις επιπτώσεις του τρίτου μνημονίου και ταυτόχρονα αποτελεί «ηθελημένα» την ενδοσκόπηση της μικροαστικής ενόρασης σοσιαλδημοκρατικής «κοπής», η οποία σήμερα τείνει να είναι και η μοναδική ταυτότητά του.

Είναι σαφές ότι ένα τέτοιο κόμμα οδηγήθηκε σταδιακά και μεθοδικά σε «ενσωμάτωση», με την κρίση ηθικών αξιών και την απεμπόληση  του ηθικού πλεονεκτήματος  της Αριστεράς, το οποίο και μετέτρεψε σε «μικροαστικό έπος».

Ως κόμμα ριζοσπαστικής αριστεράς ντύθηκε το ένδυμα του «ρεαλισμού» εφαρμόζοντας πολιτικές που είχαν ως αποτέλεσμα, τη μετάλλαξή του σχεδίου του, από ριζοσπαστικό σε ένα σχέδιο γνώριμο στο σοσιαλφιλελευθερισμό  της δεκαετίας του ΄80, που «μόλυνε» την ευρωπαϊκή αριστερά. Παγιδεύτηκε στην ρητορική περί κυβερνητικής «υπευθυνότητας», υιοθετώντας τον ρεαλισμό των σκληρών μεταρρυθμίσεων, χωρίς τελικά να επιτύχει την ενίσχυση των κοινωνικών δυνάμεων που είναι ικανές να ενεργοποιούν και να ενσωματώνουν μια τέτοια «συστημική» αλλαγή. 

Προώθησε ως εναλλακτικό σχέδιο, την αντικατάσταση των προγραμμάτων λιτότητας με ένα σχέδιο «ανάπτυξης» στα πλαίσια της «παραγωγικής ανασυγκρότησης» του Ελληνικού καπιταλισμού, ως πολιτικό αφήγημα.

Ωστόσο, ένας τέτοιος «σχεδιασμός» ως ιδεολογία ενός κοινωνικού προγράμματος ανατράπηκε από την ίδια την πεμπτουσία του προγράμματος και μεταμορφώθηκε σε ενεργό ιδεολογικό μηχανισμό «ανάπτυξης».

Ο ΣΥΡΙΖΑ, ως κόμμα εξουσίας και ως κυβέρνηση εξέφρασε ένα ευρύτατο και ετερόκλητο κοινωνικό και ταξικό «πλήθος»· ένα κοινωνικό «πλήθος», των φτωχών και εξαθλιωμένων στρωμάτων αλλά και μιας επιχειρηματικής «κάστας», η οποία ψάχνει την πολιτική και οικονομική της επιβίωση· μια «κάστα» που διαμόρφωσε την πολιτική πραγματικότητα της Μεταπολίτευσης, με την ενσωμάτωση των μικρομεσαίων στρωμάτων μέσω παράπλευρων μηχανισμών διαφθοράς και διαπλοκής, μέσω μιας ατέλειωτης δια-πλοκής παροχών, προγραμμάτων, διορισμών και δόμησε ένα «βαθύ» κομματικό κράτος.

Η «συνύπαρξη» αυτών των στρωμάτων ήταν ουσιαστικά αδύνατη, με ανύπαρκτα πεδία σύγκλησης και υπαρκτές αντιθέσεις, όπου «ηγεμόνευσε» η παλιά επιχειρηματική «κάστα».

Η διαχείριση αυτής της «αδύνατης σύγκλησης», ουσιαστικά καθόρισε και την ιδεολογικοπολιτική φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ, ως κυβέρνηση χωρίς πολιτική ηγεμονία και χωρίς κοινές  ιδέες και αξίες ανάμεσα στα κοινωνικά στρώματα και τα «συμφέροντα»· χωρίς ηθική και ιδεολογική ηγεμονία.

• Ο κύκλος που έκλεισε

Ένας πολιτικός κύκλος έκλεισε με τις εκλογές της 7^ης Ιούλη 2019, με κύριο χαραχτηριστικό,  τη μείωση της επιρροής του ΣΥΡΙΖΑ και την «μεταστροφή» του σε κύριο πόλο της ευρύτερης Κεντροαριστεράς και την ταυτόχρονη «επάνοδο» της Δεξιάς.

Στις νικηφόρες εκλογές του 2015 το ίδιο κόμμα κατάφερε να εκφράσει την ριζοσπαστικοποίηση τμημάτων της Ελληνικής κοινωνίας, τα οποία κατά την περίοδο 2011-12 άρχισαν να βιώνουν τα αποτελέσματα της παγκόσμιας καπιταλιστικής κρίσης του 2008. Οι κυρίαρχες τάξεις με το νεοφιλελεύθερο «κανόνα», φόρτωσαν τα βάρη της κρίσης στους εργαζόμενους ενώ η ριζοσπαστικοποίηση μεγάλων κοινωνικών στρωμάτων (εργαζομένων, μικρομεσαίων και αυτοαπασχολούμενων) αμφισβήτησε έντονα το δικομματικό σύστημα αντιπροσώπευσης ΝΔ-ΠΑΣΟΚ.

Στις εκλογές του Μαΐου  2012 ο ΣΥΡΙΖΑ «υιοθέτησε» τον κοινωνικό ριζοσπαστισμό, συμμετέχοντας με α-πορία στα «κινήματα των πλατειών». Μάλιστα μετά τις εκλογές του Ιουνίου 2012, ως αξιωματική αντιπολίτευση πλέον, αναπτύσσει μια «ρητορική» ικανοποίηση των αιτημάτων των κινημάτων, προβάλλοντας την «παραγωγική ανασυγκρότηση» του Ελληνικού καπιταλισμού, ως πολιτικό αφήγημα.

Εσωκομματικά υπήρξε εξισορρόπηση, μετά το 1^ο συνέδριο το 2013, με το Αριστερό Ρεύμα ως «θεσμοθετημένη» εσωκομματική αντιπολίτευση και αργότερα την ομάδα των 53 ως δημιουργική αντιπολίτευση, η οποία χρησιμοποιήθηκε ως αριστερό «άλλοθι». Άλλωστε και το Αριστερό Ρεύμα δεν άσκησε αντιπαράθεση με την ουσία της στρατηγικής της «παραγωγικής ανασυγκρότησης»· αντιπαρατέθηκε μόνο ως προς το νόμισμα θα γινόταν αυτή η ανασυγκρότηση.

Σταδιακά μέχρι τις εκλογές του Ιανουαρίου 2015, ο ΣΥΡΙΖΑ κεφαλαιοποίησε τη δράση των κινημάτων σε εκλογικά ποσοστά. Η προοπτική της ανατροπής περιορίστηκε στο αφήγημα της «παραγωγικής ανασυγκρότησης» του Ελληνικού καπιταλισμού, με την παράλληλη αντιμετώπιση της «ανθρωπιστικής κρίσης».

Μετά τις εκλογές του Ιανουαρίου του 2015, το διάστημα Ιανουαρίου – Ιουλίου,  ορίστηκε ως βασικός «διαπραγματευτής» της πρώτης κυβέρνησης της Αριστεράς, ο Υπουργός Οικονομικών Γ. Βαρουφάκης. Επιλέχθηκε ακριβώς για να εκφράσει τη «μεταστροφή» της  στρατηγικής του κόμματος, από την αναδιανομή εισοδήματος υπέρ των εργαζομένων, στην «παραγωγική ανασυγκρότηση» του Ελληνικού καπιταλισμού. Ήταν ο κατάλληλος (και τυπικά ως μη μέλος) που μπορούσε να εκφράσει αυτή τη μετάλλαξη, με «τεχνάσματα» απόκρυψης τύπου, «συμφωνούμε με το 70% των μεταρρυθμίσεων ή δεσμεύσεων» του Μνημονίου (το καλό μνημόνιο). Υπέγραψε τη Συμφωνία της 20ής Φεβρουαρίου 2015, προοίμιο του νέου μνημονίου και αποδέχτηκε την συνέχιση της χρηματοδότησης με βάση το τότε 2^ο μνημόνιο μετά από αξιολόγηση από τους «θεσμούς».

Τα κινήματα «καθηλωμένα» για ένα εξάμηνο κινητοποιήθηκαν στο Δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου 2015, με τις τράπεζες κλειστές, τους ευρωπαϊκούς εκβιασμούς και την εχθρική προπαγάνδα των ΜΜΕ, με αποτέλεσμα το ΟΧΙ του 61,3%, το οποίο «μετατράπηκε» στο γνωστό 3^ο μνημόνιο, το οποίο προπαγανδίστηκε ως ηρωική ήττα και «άνιση μάχη» με τους δανειστές, δικαιολογώντας το επιχείρημα του «δεν υπάρχει εναλλακτική λύση» (TINA).

Ουσιαστικά ο ΣΥΡΙΖΑ νομιμοποίησε το «μονόδρομο» της λιτότητας, επιτυγχάνοντας την απρόσκοπτη συνέχιση του προγράμματος  που δεν μπορούσε να επιτύχει η Ν.Δ. και το ΠΑΣΟΚ.

Πάντως φάνηκε ότι, η πραγματική ήττα δεν είναι όταν χάνεις, αλλά όταν χάνεις την πεποίθηση ότι μπορείς να νικήσεις. Εκ του αποτελέσματος φαίνεται ότι, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν πίστευε ότι θα γίνει αποδεκτό το πρόγραμμά του από τους δανειστές.

Διαχειρίστηκε μνημονιακές πολιτικές για τέσσερα χρόνια. Όμως στο τέλος ηττήθηκε στις εκλογές της 7^ης Ιουλίου και αποδοκιμάστηκε ακόμα και από κοινωνικά στρώματα που το έφεραν στην κυβέρνηση.

Η ριζοσπαστικότητά του «μεταλλάχτηκε» γρήγορα και φάνηκε ότι, δεν ήταν παρά μια εκδοχή της ευρωπαϊκής Κεντροαριστεράς· μια αριστερή κυβέρνηση που δεν έπεισε για την διαφορετικότητα του «σταθεροποιητικού» προγράμματός της· ούτε βέβαια πέτυχε να «εκτοπίσει» το ΠΑΣΟΚ από το κεντροαριστερό «στερέωμα»· ούτε βέβαια και ο «αφηγητής του καλού 70% μνημονίου» μπόρεσε να εμφανιστεί ως η αριστερή «εναλλακτική». Απλώς έγινε κοινοβουλευτικό κόμμα, με κύριο αφήγημα την «ρεαλιστική ανυπακοή», στα πλαίσια πάντα της γνωστής «δημιουργικής ασάφειας».

Ο ΣΥΡΙΖΑ μετά τις εκλογές και με ποσοστό 31,5%, προτάσσεται πλέον, ως ο «βασικός» πόλος της κεντροαριστεράς ή της ευρύτερης προοδευτικής συμμαχίας.

Παράλληλα επιχειρεί να αμβλύνει τον «νέο» χαρακτήρα του ως κόμμα «αρχηγικό», με χαλαρούς δεσμούς με τους ψηφοφόρους του, τα συνδικάτα και τις τοπικές κοινωνίες, ενώ θα προσπαθήσει να τροφοδοτήσει τον κομματικό μηχανισμό από τη δεξαμενή των ψηφοφόρων του, ενεργοποιώντας τις δυνατότητες «επαφής» με τους θεσμούς εκπροσώπησης και την εμπειρία  που του δίνει η κυβερνητική του θητεία.

• Η δυστοπία

Η ήττα αρχίζει να δημιουργεί, ένα παράξενο είδος συναγωνιστών και συντρόφων που ψάχνουν να γαντζωθούν στο νέο αφήγημα, «να τα αλλάξουμε όλα». Αυτή η δυστοπία του κόμματος ΣΥΡΙΖΑ όλοι σχεδόν επιζητούν, πάση θυσία να την καταστρέψουν.

Αυτό καθαυτό το φαινόμενο αποτελεί μια «καταστροφή» κάθε έννοιας κομματικής τάξης που προκαλεί πανικό και μας εμποδίζει να αξιολογήσουμε ψύχραιμα την ήττα.

Είναι σαφές ότι οι συνθήκες που γέννησαν το «πνεύμα» της Ριζοσπαστικής Αριστεράς στον ΣΥΡΙΖΑ, δεν υπάρχουν πια. Αυτό το κόμμα που κυβέρνησε για μια πλήρη τετραετία προκαθόρισε το πεπρωμένο του όταν υπέγραψε και εφάρμοσε μνημονιακές πολιτικές, ανεξάρτητα αν το ίδιο δημιούργησε τις συνθήκες του «αναπόφευκτου» τρίτου μνημονίου. Κι΄αν σήμερα έχει ξεσπάσει μια αδυσώπητη θεωρητική γκρίνια, είναι γιατί οι φίλοι και μέλη του δεν μπορούν να έχουν καμία πίστη στις γραφειοκρατικές δομές, που δια-καθορίζουν την λειτουργία του και τις δημοκρατικές διαδικασίες.

Ωστόσο χρειάζεται προσοχή γιατί, το κατεστημένο αγριεύει όταν «μερικοί» από τους ηττημένους είναι έτοιμοι να απεμπολήσουν την ταυτότητά τους αποδεχόμενοι ότι, «κάναμε σε όλα λάθος», γιατί ουσιαστικά αποδέχονται ότι οι σημερινοί «νικητές» - το κατεστημένο, έχει δίκιο. Αυτή δε η δυστοπία που επικρατεί σε όλο το φάσμα της προοδευτικής «παράταξης» αποτελεί την ύστατη μαρτυρία μιας διφορούμενης αριστερής σκέψης, όπου η αβεβαιότητα για το τι κάνουμε και η προσποίηση ότι συνεχίζουμε όπως πριν επιφέρουν καταστροφικά αποτελέσματα.

• Η ουτοπία

Το «άλλαξέ τα όλα» αποτελεί μια ουτοπία· μία φανταστική  πολιτική κοινωνία που θα διαθέτει ένα φαινομενικά τέλειο κομματικό σύστημα.  

Ας θυμηθούμε εκείνο το κυνικό που λέει ο νεαρός αριστοκράτης Τανκρέντι στον θείο του, πρίγκιπα της Σαλίνα(Σικελία),  στον «Γατόπαρδο» του Βισκόντι : «Εάν θέλουμε να παραμείνουν όλα ως έχουν, πρέπει όλα να αλλάξουν».

Ο νεαρός υπονοούσε, ότι δεν θα άφηνε εύκολα τον πλούτο και την εξουσία. Έτσι ελίχθηκε, συμμάχησε  με την ανερχόμενη τάξη πραγμάτων και μ' ένα γάμο και θα εξασφαλίσει κατ' αρχάς την οικονομική συνέχεια. Μετά οι αριστοκράτες θα έχουν τον χρόνο να συνεχίσουν στην επόμενη φάση της Ιστορίας, αποβιώνοντας στο «αστικό χείμαρρο».  Αυτή δε η σκηνή του «ιστορικού παρασκηνίου» εκφράζει τη μετατόπιση της άρχουσας ελίτ. Ακριβώς έτσι θα φτιάξει και τον δική της σκηνή η γραφειοκρατική ελίτ, άθικτη από τον «προοδευτικό χείμαρρο» της επιζητούμενης κομματικής «μεταστροφής», η οποία βέβαια θα παραμείνει μια ουτοπία ή θα εμπεριέχει μια νέα κομματική δυστοπία

• η ευτοπία

Το ζητούμενο αυτή την περίοδο μετά από την ήττα είναι να υπάρξει, μια επιθυμητή ιδανική κομματική κοινωνία, ως εφικτός στόχος για έναν διαφορετικό τρόπο πολιτικής οργάνωσης ενός ευρύτερου «πλήθους» που θα μετατρέψει τον ΣΥΡΙΖΑ, σε μια λεγόμενη «πληθυντική αριστερά». Άλλωστε, όπως φαίνεται από τις μετεκλογικές έρευνες, «όσοι δεν ψήφισαν ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές, αλλά τον ψήφισαν στις βουλευτικές έχουν μία συσπείρωση που φτάνει στο 50%, για τους ανθρώπους άνω των 45 ετών, ενώ στους κάτω των 45, αυτή η ιδεολογική εγγύτητα είναι κάτω από 30%» και μόνο στους ανθρώπους μεγάλης ηλικίας υπερβαίνει το 70%». Άρα είναι αναγκαία η κομματική ευτοπία που θα βοηθήσει στην κοινωνική αποδοχή και στην «συλλογική δεδηλωμένη».

Υ.Γ. : Ο ΣΥΡΙΖΑ της περιόδου 2004 – 2015 ήταν μια «πληθυντική αριστερά», δεδομένου ότι συμμετείχαν πολλές κομματικές και κινηματικές οργανώσεις, που εξέφραζαν σχεδόν όλο το πολιτικοϊδεολογικό φάσμα, από την σοσιαλιστική συνιστώσα μέχρι επαναστατική τροτσκιστική συνιστώσα. Άρα θα επαναλάβουμε το ίδιο εγχείρημα; Ποιες θα είναι οι διαφορές; Πως αλήθεια θα επιτευχθεί η ζητούμενη ευτοπία; Η ουτοπία πάντως του εγχειρήματος είναι υπαρκτή.

                                                           

Ο Σήφης  Φανουράκης είναι αρχιτέκτονας